علوم و فنون نظامی

علوم و فنون نظامی

ارائه الگوی بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در ارتش جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،
2 دانشجوی دوره چهارم مدیریت دفاعی، دانشکده جنگ، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران،
10.22034/qjmst.2025.2035727.2103
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در ارتش جمهوری اسلامی ایران (آجا) انجام شده است. این مطالعه تلاش دارد تا با شناسایی و تحلیل مؤلفه‌های کلیدی، الگویی کارآمد و بومی‌شده برای ارتقاء بهره‌وری منابع در ساختار بودجه‌ریزی نظامی ارائه دهد.
روش پژوهش: این تحقیق از نوع کاربردی و به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. به‌منظور آزمون مدل مفهومی، از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و نرم‌افزار SmartPLS استفاده گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته، در میان خبرگان و مسئولان مرتبط با امور بودجه‌ریزی در آجا گردآوری شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که دو بعد اصلی «پیش‌ران‌های بودجه‌ریزی» و «توانمندسازها» نقش تعیین‌کننده‌ای در استقرار الگوی بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد دارند. شاخص‌های برازش مدل، از جمله AVE، CR، α، R²، Q² و GOF، در سطح مطلوب و قابل‌قبول گزارش شد. همچنین، تمامی مسیرهای مدل از نظر آماری معنادار و تأیید شدند.
نتیجه‌گیری: الگوی طراحی‌شده، از برازش مطلوبی برخوردار است و قابلیت پیاده‌سازی در ساختار نیروهای مسلح را دارد. بهره‌گیری از این الگو می‌تواند منجر به تخصیص مؤثرتر منابع، افزایش پاسخگویی، ارتقاء بهره‌وری و نهادینه‌سازی فرهنگ عملکردمحور در بودجه‌ریزی سازمانی آجا شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Presenting a performance-based budgeting pattern in the Islamic Republic of Iran Army

نویسندگان English

Ghodratollah Talebnia 1
Davoud Afshar 2
1 Faculty of Accounting , Islamic University, Science and Researech Branch. Tehran, Iran
2 Aja Command and general staff University Departement of War Student of PH.D Iran. Tehran
چکیده English

Objective: This study aimed to design and validate a performance-based budgeting model for the Islamic Republic of Iran Army (AJA). The research seeks to develop an efficient, localized framework for enhancing resource productivity within the military budgeting structure.
Methodology: This applied research followed a descriptive-analytical method. To test the conceptual model, Structural Equation Modeling (SEM) was employed using SmartPLS software. Data were collected through a researcher-made questionnaire distributed among experts and officials involved in budgeting within AJA.
Findings: The results indicated that the two main components—“budgeting drivers” and “enablers”—play a crucial role in implementing a performance-based budgeting model. Model fit indices, including AVE, CR, Cronbach’s alpha, R², Q², and GOF, were all reported at acceptable and desirable levels. Additionally, all model paths were statistically significant and confirmed.
Conclusion: The proposed model demonstrates a strong fit and is feasible for implementation within the military structure. Applying this model can lead to more effective resource allocation, improved accountability, increased efficiency, and institutionalization of a performance-oriented culture in the budgeting practices of AJA.

کلیدواژه‌ها English

Performance-based budgeting
budgeting drivers
budgeting enablers
آذر، عادل و امیرخانی، طیبه (1397). بودجه­ریزی عمومی: نهادهای بودجه­ریزی و بودجه محلی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت)، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، چاپ سوم.
آذر، عادل، دولت‌خواهی، کسری و گودرزی، غلامرضا (1394). فصلنامه چشم‌انداز مدیریت دولتی، شماره (24)، 24- 39.
آذر، عادل، زاهدی، شمس­السادات و امیرخانی، طیبه (1398). فصلنامه علوم مدیریت ایران، 5(10)، 74- 91.
امینی، محمدرضا؛ آذر، عادل؛ بیات، کریم و خدیور، آمنه (1397). طراحی مدل توسعه‌یافته بلوغ بودجه­ریزی بر مبنای عملکرد با تأکید بر قابلیت­ها و نتایج یک نظام بالغ، فصلنامه پژوهش­های مدیریت در ایران، 22 (4)، 69- 84.
انواری رستمی، علی‌اصغر؛ زندی، سلیمان و موسوی شیاده، سید مجید (1390). فرآیند بودجه‌ریزی عملیاتی در سازمان‌ها و مقایسه با بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد، دومین همایش ملی مدیریت فرآیندهای سازمانی، تهران.
بخش­میدانی، علیرضا (1394). آسیب­شناسی نظام طرح­ریزی، برنامه­ریزی و بودجه­بندی نیروهای مسلح، رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
بهادری، مریم (1399). رساله دکتری ارائه الگوی جامع بودجه‌ریزی عملیاتی بر اساس هزینه­یابی بر مبنای هزینه در شرکت گاز استان هرمزگان، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه هرمزگان.
حسن‌آبادی، محمد و نجار صراف، علیرضا (1391). کاربرد اطلاعات عملکردی در نظام بودجه‌ریزی، مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران، چاپ دوم.
رستمی، محسن و شاملو، رضا (۱۴۰۲). واکاوی و مقایسه فرآیند بودجه‌بندی در سازمان‌های نظامی و خصوصی (غیردولتی) جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی، 21 (81)، 100- 123.  
ریاضی، مهدی و بذرافکن، اشکان (۱۴۰۰). بررسی الگوهای مختلف تأمین مالی در بخش دفاعی کشور و ارائه الگوی مناسب، فصلنامه اقتصاد دفاع، 66 (20)، 101- 112.  
شهلایی، ناصر (1399). بودجه­بندی دفاعی، انتشارات دافوس آجا، تهران.
صالح اصفهانی، اصغر ؛ الیاس نادران، سعید مجردی و امیرآبادی فراهانی، احمد (۱۳۹۸). طراحی الگوی مناسب بودجه‌ریزی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در تعامل با نهادهای حاکمیتی، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 3 (10)،  541-  470.
عباسی، ابراهیم (1396). بودجه­ریزی نوین در ایران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
عمادی، کیارش و حجتی فرد، حامد (1399). امکان‌سنجی پیاده‌سازی بودجه‌ریزی عملیاتی در ن م با رویکرد ارتقاء بهره­وری، فصلنامه اقتصاد دفاع، 5 (15).، 114 132.
محسنی، اصغر؛ ملکی، غلامرضا (۱۳۹۴). موانع گزارش‌گیری دقیق عملکرد بودجه‌ عملیاتی در ارتش جمهوری اسلامی ایران، مدیریت نظامی،15 (57)،  23- 58.
مصدق، مسعود؛ بدیعی ازنداهی، مرجان، افضلی، رسول و مرادیان، محسن(1402). پیشران‌های اقتصاد سیاسی مؤثر بر قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی آینده پژوهی دفاعی، 8(29)، 161 203.
نوبخت، محمدباقر (1391). مدل مفهومی اصلاح ساختار نظام بودجه­ریزی کشور، فصلنامه راهبرد اقتصادی، 2 (17)، 93- 115. 
ولی‌وندزمانی، حسین؛ نیازی، علی و مرادیان، محسن (1403). الگوی نیروی مشترک دانش‌بنیان در ارتش جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر رویکرد آینده نگرانه، فصلنامه علمی آینده‌پژوهی دفاعی، 10(36)، 1 34.
Abbasov, R. (2025). The effectiveness of performance-based budgeting in the public sector: An empirical analysis and policy implications. iBusiness, 17(1), 56–76.
Alkhuzaie, R., Muhamad, H., Daud, Z. M., & Senik, R. (2025). The strategy of adopting performance-based budgeting in the public sector: A conceptual framework. Corporate & Business Strategy Review, 6(1), 187–196.
Decker, K. L. (2020). Impact of Performance-Based Budgeting on Quality Outcomes in US Military Healthcare Facilities.
Economic Commission for Latin America and the Caribbean. (2015). Methods of measuring the economy, efficiency and effectiveness of public expenditure (Annex 7). United Nation
Hartanto, M.R.,and Busaini(2018), A., Implementation of Performance-Based Budgeting: A Phenomenological studyon National Land Agency International Journal of Sinentific Reserch and Management, 6(2) pp. 122-131.
Hesrini, E. (2015). “Analisis Penyusunan Anggaran Berbasis Kinerja pada Kantor Pengawasan dan Pelayanan Bea dan Cukai Gresik”, e-Jurnal Ilmu Manajemen MAGISTRA, E-ISSN: 2442-4315, Vol. 1
Huy, P. Q. & Phuc, V. K. (2022). Insight into the critical success factors of performance-based budgeting implementation in the public sector for sustainable development in the COVID-19 pandemic. Sustainability, 14(20).
OECD Best Practices for Performance Budgeting, (2018).Organisation for Economic Co-operation and Development, GOV/PGC/SBO 7, 23.
Robinson, M., & Brumby, J. (2005). Does performance budgeting work? An analytical review of the empirical literature (IMF Working Paper No. 05/210). International Monetary Fund.
Robinson, M., & Last, D. (2009). A basic model of performance-based budgeting (IMF Technical Notes and Manuals No. TNM/09/01). International Monetary Fund.
Giovanna M, Lino C, Daniela P(2019),University of Essex, England.
Willoughby, K. (2011). “Introduction to the symposium: PBB – works like the BCs?”, Par Public Administration Review, Vol. 71(3).