https://www.qjmst.ir/ علوم و فنون نظامی fa daily 1 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 Fri, 22 May 2026 00:00:00 +0330 https://www.qjmst.ir/article_736202.html هدف: هدف پژوهش، شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های کلیدی تجهیزات نجات و کنترل صدمات برای ارتقای ایمنی زیردریایی‌های کلاس غدیر نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است.روش پژوهش: این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی–تحلیلی آمیخته (کیفی–کمی) اکتشافی انجام شد. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با ۹ نفر از خبرگان حوزه زیرسطحی (به روش هدفمند و گلوله‌برفی تا اشباع نظری) و بررسی اسناد فنی گردآوری و با روش تحلیل محتوای استقرایی تحلیل گردید. در مرحله کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته (۲۵ گویه با مقیاس لیکرت پنج‌گزینه‌ای) میان ۸۵ نفر از کارکنان عملیاتی زیردریایی‌های کلاس غدیر توزیع شد. روایی محتوایی پرسشنامه توسط خبرگان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ ۰.۸۲ محاسبه گردید. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های توصیفی، فریدمن و کای‌دو تک‌نمونه‌ای تحلیل شد. یافته‌ها: یافته‌های کیفی شش مقوله محوری تجهیزات (نجات اضطراری، هشدار و تشخیص، موقعیت‌یابی، پشتیبانی بندری، مهندسی داخلی و اطفای حریق) را شناسایی کرد. یافته‌های کمی میانگین کلی ۴.۵۱ (از ۵) و درصد "خیلی زیاد" بالای ۶۸٪ را نشان داد. آزمون فریدمن تفاوت معناداری بین شاخص‌ها نشان نداد (۰.۰۵ p >) و آزمون کای‌دو فرضیه را تأیید کرد.نتیجه‌گیری: ادغام یافته‌ها تأکید می‌کند ارتقای ایمنی کلاس غدیر نیازمند توسعه جامع تجهیزات داخلی (باتری ایمن، حسگر نفوذ آب، اطفای حریق) و بیرونی (تجهیزات بندری و شناورهای امدادی) است. پیشنهاد می‌شود اولویت تأمین تجهیزات بندری و باتری‌های لیتیومی ایمن قرار گیرد. https://www.qjmst.ir/article_736204.html هدف: ارزیابی عملکرد آموزشی در محیط‌های نظامی، نیازمند چارچوبی سیستمی و بومی است که فراتر از رویکردهای سنتی عمل کند. این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد دوره‌های مقدماتی رسته‌های رزمی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در مرحله درون‌داد بر اساس الگوی CIPP و با تمرکز بر بازتعریف این الگو در بستر آموزش رزمی ایران انجام شد. روش‌شناسی تحقیق: تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی به روش مطالعه موردی-زمینه‌ای و از نظر روش آمیخته (کیفی-کمی) انجام گرفت. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه با ۱۵ خبره و مطالعه اسناد جمع‌آوری و با روش تحلیل محتوای مفهومی تحلیل شدند. در بخش کمی، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته بر اساس یافته‌های کیفی به ۱۲۰ نفر از کارکنان مرکز آموزش علوم و فنون رزمی نزاجا توزیع شد و داده‌ها با نرم‌افزار SPSS تحلیل گردید.یافته‌های تحقیق: یافته‌ها نشان داد میانگین عملکرد درون‌داد ۲٫۸۷ است که نشان‌دهنده وضعیت ضعیف سیستم آموزشی است. رتبه‌بندی مؤلفه‌ها نشان داد مؤلفه"انتخاب فرادهان متناسب" با ضریب ۰٫۱۵۲ در رتبه نخست قرار دارد، در حالی که "انتخاب وسایل آموزشی" با ضریب ۰٫۱۸۹ ضعیف‌ترین عملکرد را دارد. نتیجه تحقیق: یافته‌ها نشان داد که عملکرد درون‌داد آموزش رزمی در سطح ضعیفی قرار دارد و مؤلفه انتخاب فرادهان بالاترین اولویت و انتخاب وسایل آموزشی، پایین‌ترین عملکرد را دارد. نوآوری این پژوهش، بازتعریف الگوی CIPP در محیط آموزش رزمی ایران و تولید چارچوبی بومی و قابل تعمیم است که نه تنها ارزیابی می‌کند، بلکه زمینه بهبود مستمر آموزش را فراهم می‌کند. https://www.qjmst.ir/article_736206.html چکیدهزمینه و هدف: وضعیت اقتصادی یکی از مولفه‌های موثر در توسعه جوامع انسانی بوده که ضعف آن می‌تواند باعث افزایش جمعیت ناراضی و ناهنجاری‌های مدنی گردد که با برنامه‌ریزی صحیح و اجرای درست فرآیند توسعه می‌توان مانع از ایجاد شورش گردید. ارائه الگوی اقتصادی برای منطقه غرب کشور که بتواند سبب شکوفایی آن شود همواره از دید محققان مغفول مانده است. هدف این پژوهش تبیین شاخص‌های کلیدی الگوی اقتصادی توسعه و پدافند داخلی منطقه غرب کشور (استان‌های کرمانشاه و ایلام) می‌باشد.روش پژوهش: پژوهش حاضر با استفاده از روش کاربردی انجام شده و داده‌های مورد استناد از طریق اسناد، مقالات معتبر علمی، مصاحبه با صاحب‌نظران و همچنین توزیع و گردآوری پرسشنامه و تحلیل در نرم‌افزار SMART PLS بدست آمده‌ است. حجم نمونه تحقیق 60 نفر از خبرگان نظامی و غیر‌نظامی، دارای حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی، سابقه خدمت حداقل 10 ساله و آشنا با خصوصیات پژوهش می‌باشد.یافته‌ها: بر مبنای تحلیل کیفی، الگوی اقتصادی توسعه و پدافند داخلی منطقه غرب کشور (استان‌های کرمانشاه و ایلام) دارای 36 شاخص موثر است که در 6 دسته‌بندی تحت عنوان مولفه‌های تحقیق طبقه‌بندی شده‌اند که در این میان تعداد 9 شاخص کلیدی معرفی شدند. نتیجه‌گیری: شاخص‌های کلیدی الگوی توسعه و پدافند داخلی منطقه غرب کشور برابر افزایش احداث خط‌ریلی و راه‌آهن، افزایش بهره‌برداری، فعال‌سازی معادن غیر‌فعال معدنی و فلزی، افزایش پایداری تامین انرژی برای مردم (بدون قطعی)، کاهش کشت دیم و فصول بیکاری کشاورزان، توسعه صنعت کشاورزی و صنایع دستی، افزایش صنایع و اشتغال می‌باشند که تحقق آن‌ها باعث توسعه روزافزون منطقه خواهد شد. https://www.qjmst.ir/article_736207.html در شرایط پرشتاب فناوری و تحولات جهانی، خلاقیت و نوآوری نقشی حیاتی در پیشرفت سازمان‌ها دارند. ارتش جمهوری اسلامی ایران برای پاسخ‌گویی مؤثر به تهدیدات نوظهور، نیازمند نهادینه‌سازی این فرهنگ در ساختار خود است. فرهنگ سازمانی با تأثیر مستقیم بر نگرش‌ها، رفتارها و عملکرد کارکنان، بستر اصلی ارتقاء بهره‌وری، افزایش رضایت شغلی، کاهش بروکراسی و تقویت قابلیت‌های فردی و جمعی در سازمان به‌شمار می‌رود.این پژوهش با هدف طراحی الگویی راهبردی برای تقویت فرهنگ خلاقیت و نوآوری در ارتش انجام شده و با استفاده از روش‌های کیفی و کمی، ابعاد فردی، سازمانی و محیطی مؤثر در این زمینه شناسایی شده است.این پژوهش از نوع کاربردی-توسعه‌ای با رویکرد آمیخته و اکتشافی است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه‌های کمی گردآوری شده و تحلیل یافته‌ها با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل محتوا، انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که برای پیشرفت فرهنگ خلاقیت و نوآوری در ارتش، باید یک رویکرد یکپارچه اتخاذ شود که سه بعد اصلی را در بر گیرد: فردی (مثل توانمندسازی کارکنان) سازمانی (مانند ساختار چابک) محیطی (مانند فضای حمایتگر نوآوری)همچنین، مؤلفه‌هایی مانند رهبری مشارکتی و ساختار چابک سازمانی از ارکان کلیدی موفقیت در این مسیر هستند.نیازهای الگوی راهبردی پیشرفت فرهنگ خلاقیت ونوآوری در ارتش جمهوری اسلامی ایران نیازمند نگاهی یکپارچه و چندبعدی است که در آن، ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌ها به‌صورت هماهنگ و هدفمند در سیاست‌گذاری‌ها و مداخلات اجرایی لحاظ شوند. https://www.qjmst.ir/article_736208.html مفهوم هم‌افزایی قرارگاه مشترک پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء (ص) کشور یکی از مفاهم راهبردی و پیچیده است که نقش مهمی در ارتقای توان رزمی و آمادگی نیروهای مسلح دارد. هدف اصلی این پژوهش ، طراحی الگوی هم‌افزایی قرارگاه مشترک پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء (ص) کشور بوده و روش تحقیق ، توصیفی و از نوع کاربردی توسعه‌ای است. جامعه آماری برای بخش کیفی شامل خبرگان، فرماندهان و مدیران سطوح راهبردی نیروهای مسلح به تعداد 9 نفر و در بخش کمی تعداد 30 نفر هستند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های کیفی از نرم‌افزار مکس‌کیودا بهره‌برداری و الگوی مدنظر استخراج‌شده است. اهم یافته‌های تحقیق عبارت‌اند از: الگوی هم-افزایی قرارگاه مشترک پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء (ص) کشور دارای چهار بُعد «هماهنگی، یکپارچگی، واکنش‌پذیری، پیش‌بینی و آمادگی» است. بُعد هماهنگی از پنج مؤلفه‌ (هماهنگی وظایف، هماهنگی ساختاری، هماهنگی فناورانه، هماهنگی منابع انسانی، هماهنگی اطلاعاتی)، بُعد یکپارچگی از شش مؤلفه (یکپارچگی فرماندهی و رهبری، یکپارچگی وظایف، یکپارچگی ساختار و سازمان، یکپارچگی منابع انسانی، یکپارچگی اهداف و جهت‌گیری‌ها، یکپارچگی فناوری‌ها و تجهیزات) ، بُعد واکنش‌پذیری از پنج مؤلفه (چابکی عملیاتی، واکنش‌پذیری ساختاری، ادغام بلادرنگ فناوری‌های C4ISR، آمادگی ذهنی و تاکتیکی نیروها، دقت و سرعت تبادل اطلاعات حیاتی) و بُعد پیش‌بینی و آمادگی از چهار مؤلفه (ساختار، منابع انسانی، فناوری، وظایف و فرآیندها) تشکیل‌شده است. https://www.qjmst.ir/article_736209.html جنگ شناختی یکی از مهمترین جنگ های آینده خواهد بود و دشمنان به‌طور فزاینده‌ای با پیشرفت فناوری‌های هوافضا و ظهور پهپادها و موشک‌های هوشمند، از جنگ شناختی برای تأثیرگذاری بر تصمیم‌گیری و اختلال در سامانه‌های پدافندی استفاده می‌کنند. براین اساس هدف از پژوهش شناسایی و ارزیابی عوامل محیطی داخلی(قوت‌ها، ضعف‌ها) و عوامل محیطی خارجی (تهدیدات و فرصت ها) مؤثر در مقابله با جنگ شناختی در نیروی پدافند هوائی ارتش ج.ا.ا می باشد. این پژوهش کاربردی با استفاده از روش آمیخته متوالی و در دو مرحله کیفی و کمی انجام شده است. شناسایی نقاط قوت، ضعف، تهدیدات و فرصت ها هدف اصلی مرحله کیفی بوده است. مشارکت‌کنندگان این مرحله شامل شماری از خبرگان دفاعی بودند که براساس ویژگی‌های دسترسی‌پذیری، داشتن تألیفات مرتبط با پدافند هوایی و آمادگی برای مصاحبه انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده از ارزیابی عوامل خارجی و داخلی نیروی پدافند هوائی ارتش ج.ا.ا مؤثر بر راهبردهای نظامی مقابله با جنگ شناختی، مشاهده می‌گردد که نیروی پدافند هوائی ارتش ج.ا.ا در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی در منطقه تدافعی قرار دارد. با توجه به موقعیت راهبردی تدافعی که تقریباً نزدیک به مرکز ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی (IE) تعیین گردیده است، لازم است راهبردهایی انتخاب شود که نیروی پدافند هوائی ارتش ج.ا.ا را از موقعیت تدافعی به سمت تهاجمی حرکت دهد. https://www.qjmst.ir/article_730507.html افزایش تغییرات سریع محیطی باعث شده است که سامانه‌های فرماندهی و کنترل (به‌عنوان یکی از ملزومات سازمان‌های دخیل در امور مدیریت بحران) در مواجهه با اختلالات غیرمنتظره در محیط عملیاتی، رفتار غیرقابل پیش‌بینی از خود نشان دهند. قابلیت بقاء، استقامت و پایداری شبکه و مراکز آن در چنین شرایطی، اجرای عملیات را مقدور و موفقیت آن را تضمین خواهد نمود. فرماندهی عملیات، تحت امر یک شبکه فرماندهی و کنترل یکپارچه و «پایدار» می‌تواند موفقیت در عملیات را به‌دنبال داشته باشد. پژوهش حاضر تلاش نمود تا با رویکردی کیفی و با استفاده از روش فراترکیب، به ارزیابی و تحلیل نظام‌مند نتایج و یافته‌های پژوهش‌های پیشین پرداخته و «پایداری» در سامانه‎‌های فرماندهی و کنترل را تبیین نماید. جامعه مورد بررسی، مقالات موجود در زمینه «پایداری»، در پایگاه‌های علمی معتبر سراسر جهان از سال 1990 تا 2022 به تعداد 1020 مقاله بود که از میان آن‌ها 23 مقاله مناسب، به‌روش نمونه‌گیری قضاوتی، شناسایی و انتخاب شدند. یافته‌های تحلیل محتوا، استخراج36 کد بود که طبقه‌بندی آن‌ها در قالب 5 مؤلفه شامل «پایداری»، «تاب‌آوری»، «انعطاف‌پذیری»، «چابکی» و «مقاومت»، ارائه شد. همچنین به منظور مدل مفهومی و استنتاج از نتایج، از نرم افزار اطلس‌تی‌آی استفاده شد. نتیجه پژوهش نشان داد که «پایداری» به عنوان یک قابلیت برتر سامانه است که بر چهار قابلیت مجاور «انعطاف‌پذیری»، «چابکی»، «تاب‌آوری» و «مقاومت» بنا می‌شود. https://www.qjmst.ir/article_732906.html زمینه و هدف: آموزش‌های مهارت‌محور در نیروهای مسلح زیربنای ارتقای کارآمدی عملیاتی و تضمین آمادگی رزمی بوده و نقشی اساسی در توانمندسازی نیروها دارند. مربی‌گری به‌عنوان رویکردی تعاملی، ابزاری مؤثر برای تعمیق یادگیری و ارتقای اثربخشی این آموزش‌ها شناخته می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل ارتقاء آموزش‌های مهارت‌محور مبتنی بر مربی‌گری در مراکز آموزشی نزاجا انجام شد.روش: پژوهش حاضر توصیفی-علّی و به روش آمیخته اجرا گردید. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مطالعه متون و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان گردآوری شد و در بخش کمی از پرسشنامه محقق‌ساخته ۳۷ سؤالی استفاده شد. جامعه خبرگی شامل مدیران، اساتید و متخصصان آموزشی ارتش با مدرک کارشناسی ارشد و سابقه بیش از ۲۰ سال بود. نمونه‌گیری خبرگی به روش هدفمند قضاوتی تا اشباع نظری (۱۲ نفر) انجام شد. در بخش کمی، حجم نمونه ۱۵۰ نفر با فرمول کوکران تعیین و پرسشنامه به‌صورت تصادفی طبقه‌ای توزیع شد. تحلیل داده‌ها با روش تحلیل تماتیک (کیفی) و تحلیل عاملی تأییدی (کمی) صورت گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد مدل ارتقاء آموزش‌های مهارت‌محور مبتنی بر مربی‌گری شامل چهار مؤلفه اصلی است: ارتباطات مربی، انگیزه‌بخشی به مراجع، خودمدیریتی مربی و مهارت‌های تکنیکی مربی. اعتبار مدل از طریق تحلیل عاملی تأییدی مورد تأیید قرار گرفت.نتیجه‌گیری: ارتقای آموزش‌های مهارت‌محور در محیط‌های نظامی زمانی تحقق می‌یابد که مربی‌گری از رویکرد صرفاً انتقال دانش فراتر رفته و به فرآیندی تعاملی، انگیزشی و اعتمادآفرین تبدیل شود. https://www.qjmst.ir/article_736145.html هدف: پژوهش حاضر با هدف ترکیب نظام‌مند مطالعات کیفی از توسعۀ آموزش عالی در بین ارتش‌های منتخب جهان، انجام شد. روش‌شناسی: روش پژوهش، کیفی، از نوع فراترکیب و جامعه پژوهش کلیه اسناد و گزارشات تحصیلی در حوزه توسعه آموزش عالی، در بازه زمانی 1393 تا 1403 هجری شمسی بود. بر این اساس با مطالعه مقالات مرتبط با توسعه آموزش عالی نظامی که با روش مرور نظام‌مند انجام شده بود رجوع به اسناد و گزارش‌های دانشجویان اعزامی به دوره‌های دکترا و کارشناسی ارشد خارج از کشور، سرعنوان‌های موضوعی و متن گزارشات علمی در پایگاه‌های داده معاونت تربیت و آموزش و دافوس ارتش جمهوری اسلامی ایران، جست‌وجو شد که 52 گزارش علمی در زمینه مورد نظر بررسی و در نهایت 27 گزارش به صورت هدفمند به عنوان نمونه انتخاب شد و از ابزار ضریب کاپای کوهن برای ارزشیابی و تأیید کیفیت محتوای اسناد استفاده شد. داده‌های به دست آمده از تحلیل اسناد با استفاده از روش کدگذاری باز و محوری تجزیه و تحلیل شد. که در مجموع 145 کد، 33 مقوله و 7 مفهوم شناسایی شد. یافته‌ها: مهم‌ترین مفاهیم شناسایی‌شده شامل «1- عناصر اصلی آموزش 2-اسکان دانشگاهی 3- رویکرد آموزش، روش تدریس و آمادگی دانشجو 4- برنامه‌های آموزشی تکمیلی 5- همسویی سازمانی 6- زیرساخت، پشتیبانی، مدیریت و 7- فرایند ارزشیابی» است. نتایج: نتایج این پژوهش می‌تواند به متولیان و پژوهشگران این حوزه کمک کند تا ابعاد توسعه آموزش عالی نظامی را به‌ویژه در کشورهای دوست و همسو درک نموده و با برقراری دیپلماسی دفاعی قوی به توسعه آموزش عالی نظامی کمک کنند.