علوم و فنون نظامی

علوم و فنون نظامی

شاخص‌های مدیریت نظامی پیامبر اعظم (ص) از منظر قرآن کریم و دلالت‌های آن برای جهان معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه قرآن و علوم (گرایش مدیریت)، دانشکده مرکز تخصصی قرآن امام علی بن ابیطالب (ع)، قم، ایران.
2 دکترای تفسیر تطبیقی، استادیار، عضو هیئت علمی دانشگاه جامعه المصطفی. قم، ایران.
3 گروه قرآن و علوم (گرایش مدیریت)، جامع المصطفی (ص) العالمیه، قم، ایران.
چکیده
هدف: امروزه موفقیت نهادها و سازمان‌ها تا حدود زیادی به کارایی و اثربخشی مدیریت وابسته است. الگوهای مدیریت که متصل به آموزه‌های وحیانی و اسلامی باشند، از اثربخشی زیادی برخوردار خواهند بود. همان‌طوری که پیامبر اکرم (ص) الگوی حسنه برای مؤمنان و چه‌بسا برای کلیه انسان‌ها محسوب می‌شود در بُعد نظامی هم یک الگوی مطلوب می‌باشد لیکن تاکنون شاخص‌های مدیریت نظامی پیامبر اکرم (ص) شناسایی نشده و دلالت‌های آن برای جهان معاصر تحلیل نگردید. این تحقیق به دنبال شناسایی شاخص‌های مدیریت نظامی پیامبر اعظم (ص) از منظر قرآن کریم و تشریح دلالت‌های آن برای جهان معاصر می‌باشد.
روش: ابزار گردآوری داده‌ها، اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای بوده و روش پژوهش نیز توصیفی است. در راستای پرسش‌های تحقیق، برخی کتب تفسیری شیعه و اهل سنت قرآن کریم موردبررسی قرارگرفته است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد شاخص‌های قرآنی مدیریت نظامی پیامبر اکرم (ص) شامل: انگیزه الهی جهاد؛ ترغیب به جهاد؛ رعایت عدالت و مساوات؛ حضور میدانی در جنگ‌ها و صحنه‌های نبرد؛ صبوری؛ پایداری و مقاومت؛ ساده زیستی و معاشرت؛ نظم، انضباط و نظارت؛ ذکر و عبادت است.
نتیجه‌گیری: درنتیجه، قرآن مجید برخی از شاخص‌های مدیریت نظامی پیامبر اکرم (ص) را ترسیم نموده است که قابل بهره‌گیری در ابعاد مختلف مدیریتی در جهان به‌ویژه در جوامع اسلامی است. در صورت شناسایی شاخص‌های مدیریت نظامی وحیانی و الهی و تشریح دلالت‌های آن در جهان معاصر، سازمان‌های نیروهای مسلح می‌توانند نقش و مأموریت‌های خود را به‌صورت مطلوب ایفا نمایند. به‌طورکلی، اعمال مدیریت نظامی الهی باعث موفقیت در انجام مأموریت‌ها و افزایش بهره‌وری سازمانی نیروهای مسلح می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The components of the military managment of the great prophet from the prespective of the Holy Quran and it’s implications of the contemporary world

نویسندگان English

ahmad dehdar 1
Mohammad Amini Tehrani 2
ali aqa safari 3
1 Author Department of Quran and Sciences (Management orientation), Imam Ali Ibn Abi Talib (AS), Faculty of Quran Specialized Center, Qom, Iran.
2 PhD in comparative interpretation, assistant professor, member of the faculty of Jamia Al-Mustafa University. Qom. Iran
3 Group of Qur'an and Sciences (Management Orientation), Al-Mustafa Jame Al-Alamiya, Qom, Iran.
چکیده English

Objective: Today, the success of institutions and organizations largely depends on the efficiency and effectiveness of management. Management models that are connected to Islamic teachings will be very effective. Just as the Holy Prophet is considered a good example for believers and perhaps for all human beings, he is also a good model in the military aspect, but so far the components of the military management of the Prophet have not been identified and its implications for the contemporary world have not been analyzed. This research seeks to identify the indicators of the military management of the Holy Prophet from the perspective of the Holy Quran and explain its implications for the contemporary world.
Methodology: Thedata collection tools are documents and library studies, and the research method is descriptive. In line with the research questions, some Shia and Sunni commentary books on the Holy Quran have been examined.
Findings: The findings showed that the Qur'anic components of the Prophet's military management include: the divine motive of Jihad; Encouragement to jihad; Observance of justice and equality; field presence in wars and battle scenes; Patience stability and resistance; simple living and socializing; order, discipline and supervision; It is remembrance and worship.
Originality: The findings showed that the Qur'anic components of the Prophet's military management include: the divine motive of Jihad; Encouragement to jihad; Observance of justice and equality; field presence in wars and battle scenes; Patience stability and resistance; simple living and socializing; order, discipline and supervision; It is remembrance and worship.

کلیدواژه‌ها English

military management
Prophet
components
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (1376). تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن ج 5، آستان قدس رضوی: مشهد
  • امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، سیدعلی، بیانات مقام معظم رهبری، قابل‌دسترسی در: سایت‌های IR و Leader. ir.
  • امین غیور نجف‌آبادی، عباس چهاردولی، و یعقوب زهدی‌نسب. (۱۴۰۰). الگوی راهبردی فرماندهی و مدیریت تراز انقلاب اسلامی در نیروهای مسلح مبتنی بر اندیشه امامین انقلاب اسلامی، فصلنامه علوم و فنون. شماره 23.
  • بدیع‌زادگان، الهه سادات. (1402). جایگاه گفتمان صلح در دیپلماسی اسلامی، پایگاه خبری و تحلیلی اصناف.
  • بشریه، حسین. (1402). جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: نشر نی.
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در دیدار بسیجیان، ‌06/۰۱/1385
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در خطبه‌های نماز جمعه تهران، 23/۰۲/1379
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در خطبه‌های نماز جمعه، 5/۰۷/1370
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهران، ‌28/۰۲/1380
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران حج، 13/۱۲/1376
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران حج؛ 31/۰۵/1385 ‌
  • بیانات‌ مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران نظام و سفرای کشورهای اسلامی در سالروز عید، ۱31/۰۵/1385
  • بیانات‌ مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران نظام و سفرای کشورهای اسلامی در سالروز عید مبعث، 13/۱۲/1376
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى، ‌15/۰۹/1396
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌ و جمعی از مسئولان نظام، 02/۰۸/1400
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در سالروز عید سعید مبعث، ‌29/۰۴/1388
  • جرجانی، حسین‌بن‌حسن. (1396). تفسیر جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، ج‏10، سوره الصف/آیات 4 تا 5، ناشر سفیر اردهال.
  • جوادی آملی. (1392). تفسیر سوره مبارکه احزاب.
  • درویشی، سید رضا. (1392). بررسی مدیریت نظامی حضرت داود (ع) از دیدگاه از دیدگاه قرآن و روایات، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت نظامی. 13(51): 167-204.
  • دفاع اطلاعاتی (جنگ اطلاعات)، دانشگاه فردوسی مشهد، قابل دسترس در: https: //vpr. um. ac. ir/index. php/fa/intelligence-defense).
  • راقدی، محمد بن عمر. (1369). مغازی، تاریخ جنگ‌های پیامبر، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، ج 2، تهران: مرکز دانشگاهی.
  • رشیدزاده، فتح‌الله. (1383). ویژگی‌های فرماندهان آینده، همایش راهکارهای ارتقای کیفی دانشگاه‌های نیروهای مسلح.
  • رشیدزاده، فتح‌الله. (1390). منش و رفتار فرماندهی، ج 1، تهران: انتشارات دانشگاه افسری امام علی (علیه‌السلام).
  • رضایی، محسن؛ رشید، غلامعلی و پوردستان، احمدرضا. (1399). مؤلفه‌ها و ویژگی‌های فرماندهی و کنترل هوشمند در صحنه نبرد. فصلنامه علوم و فنون نظامی. 16(54).
  • روحانی، سید سعید. (1387). تاریخ اسلام در آثار شهید مطهری، ج 1، دفتر نشر معارف، چاپ پنجم.
  • سایت ویراک. (1402-10-22). استارتاپ‌های نظامی: نقش بی‌بدیل آن‌ها در نوآوری و تکنولوژی نظامی، قابل دسترس در: https: //viracc. ir/military-startups.
  • سبحانی، جعفر. (1380). فروغ ابدیت، جلد 1 و 2، چاپ هفدهم.
  • سخنرانی نوروزی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) خطاب به ملت ایران، 03/۰۱/1399
  • سن تزو. (1389). آیین و قواعد رزم، مترجم محمدهادی مؤذن جامی، تهران: مؤسسه نشر شهر.
  • سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی. (1378). تفسیر فی ظلال القرآن، ترجمه مصطفی خرم دل،  ناشر:  احسان.
  • شاهقلیان، رضا. (1399)، مؤلفه‌های مدیریت نظامی و فرماندهی پیامبر اکرم، فصلنامه مدیریت و پژوهش‌های دفاعی. سال 19، ش 87: 170-145.
  • شرح حدیثی درباره سیره مردمی پیامبر اعظم در ابتدای جلسه درس خارج فقه، 03/۱۰/1398
  • شریف لاهیجی، محمدبن علی. (1390). تفسیر شریف لاهیجى، ج4، تهران: انتشارات علمی.
  • صفری، علی‌‌آقا. (1399). بررسی و نقد مکتب مدیریت اقتضایی از منظر قرآن، رساله دکتری گروه قرآن و علوم انسانی گرایش «مدیریت»، جامعه المصطفی العالمیه (مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، مدرسه عالی قرآن و علوم).
  • صمیمی، مهدی. (1397). کشف و احصاء عوامل مؤثر بر نوآوری در یگان‌های نظامی. فصلنامه آینده‌پژوهی مدیریت. 29 (115).
  • طباطبایی، محمدحسین. (1385). المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه ناصر مکارم شیرازی و دیگران. جلد 18، چاپ 7.
  • طبرسی، فضل بن حسن. (1359). تفسیر مجمع‌البیان، ترجمه احمد بهشتی تهران: فراهانی.
  • طرهانی، فرزاد (1395). سازوکارهای انتقال دانش در فرآیند نوآوری سازمان. انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • علیانسب، سید حسین. (1394). شیوه پیامبر اکرم (ص) در مدیریت روانی جامعه اسلامی، دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات اسلام و روان‌شناسی. 9 (78): 55-16.
  • فرقانی، جمشید و امکانی، مصطفی. (1381). دانش نظامی عمومی، تهران: انتشارت معاونت آموزش نزاجا.
  • فقهی، عبدالهادی و لزگی، علینقی. (1393). مؤلفه‌های بینشی و روشی مدیریت نظامی نهج البلاغه، بصیرت و تربیت اسلامی. 11(29): 20-1.
  • قرائتی، محسن. (1383). تفسیر نور، محسن قرائتی، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن،  چاپ یازدهم
  • قرآن کریم (در ترجمه‌‌های مختلف)
  • قوانین مربوط به ماه‌های حرام، دایره‎المعارف طهور، قابل دسترس در: https: //tahoor. com/FA/Article/.
  • کاشانی، فیض. (1379). تفسیر الصافی، ج 4، ناشر:  کتابخانه صدر.
  • کاشفی، حسین بن علی. (بی‌تا). تفسیر حسینى (مواهب علیه)، ترجمه شاه ولى‌الله محدث دهلوى، کتاب‌فروشی نور: سراوان.
  • کرباسی، منصور، منصوری، سعید، و قهرمانی نژادشایق، بهاءالدین. (1398). مطالعه تطبیقی رعایت اصول بنیادین حقوق بشردوستانه در سیره نظامی پیامبر اعظم (ص) و جهان معاصر (قرن بیست و یکم). مدیریت نظامی، 19(75 ): 141-167.
  • گلشن فومنی، محمدرسول (1379) جامعه‌شناسی سازمان‌ها، تهران: نشر دوران.
  • گیدنز، آنتونی. (1374). جامعه‌شناسی، نشر نی.
  • لزگی، علینقی و صافحیان، محمد و مجد جعفری، رسول. (1399). مولفه‌های آمادگی دفاعی فرماندهی و مدیریت نظامی در نهج البلاغه با تاکید بر سرمایه انسانی، فصلنامه مدیریت نظامی. 20 (79): 144-115.
  • متولی، عبدالله و بهرام‌نژاد، محسن. (1393). بازشناسی الگوهای جنگ روانی در نبردهای پیامبر اکرم (ص)، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌نامه تاریخ اسلام. 4 (13): 112-89.
  • مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه، تهران. : دارالکتب الاسلامیه.
  • مورهد و گریفین. (1379). رفتار سازمانی، ترجمه سید مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده، چاپ چهارم، تهران: انتشارات مروارید.
  • نهج‌البلاغه
  • نیک‌پور، امین، پوررشیدی، رستم، و نوبری آیدیشه، سمیه. (1393). تبیین مبانی رفتار سازمانی در سیره نبی اکرم (ص). مدیریت در دانشگاه اسلامی. 3(2): 199-22.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. (1376). تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن ج 5، آستان قدس رضوی: مشهد
  • امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، سیدعلی، بیانات مقام معظم رهبری، قابل‌دسترسی در: سایت‌های IR و Leader. ir.
  • امین غیور نجف‌آبادی، عباس چهاردولی، و یعقوب زهدی‌نسب. (۱۴۰۰). الگوی راهبردی فرماندهی و مدیریت تراز انقلاب اسلامی در نیروهای مسلح مبتنی بر اندیشه امامین انقلاب اسلامی، فصلنامه علوم و فنون. شماره 23.
  • بدیع‌زادگان، الهه سادات. (1402). جایگاه گفتمان صلح در دیپلماسی اسلامی، پایگاه خبری و تحلیلی اصناف.
  • بشریه، حسین. (1402). جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: نشر نی.
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در دیدار بسیجیان، ‌06/۰۱/1385
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در خطبه‌های نماز جمعه تهران، 23/۰۲/1379
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در خطبه‌های نماز جمعه، 5/۰۷/1370
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهران، ‌28/۰۲/1380
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران حج، 13/۱۲/1376
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران حج؛ 31/۰۵/1385 ‌
  • بیانات‌ مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران نظام و سفرای کشورهای اسلامی در سالروز عید، ۱31/۰۵/1385
  • بیانات‌ مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار کارگزاران نظام و سفرای کشورهای اسلامی در سالروز عید مبعث، 13/۱۲/1376
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى، ‌15/۰۹/1396
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در دیدار میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌ و جمعی از مسئولان نظام، 02/۰۸/1400
  • بیانات مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) در سالروز عید سعید مبعث، ‌29/۰۴/1388
  • جرجانی، حسین‌بن‌حسن. (1396). تفسیر جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، ج‏10، سوره الصف/آیات 4 تا 5، ناشر سفیر اردهال.
  • جوادی آملی. (1392). تفسیر سوره مبارکه احزاب.
  • درویشی، سید رضا. (1392). بررسی مدیریت نظامی حضرت داود (ع) از دیدگاه از دیدگاه قرآن و روایات، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت نظامی. 13(51): 167-204.
  • دفاع اطلاعاتی (جنگ اطلاعات)، دانشگاه فردوسی مشهد، قابل دسترس در: https: //vpr. um. ac. ir/index. php/fa/intelligence-defense).
  • راقدی، محمد بن عمر. (1369). مغازی، تاریخ جنگ‌های پیامبر، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، ج 2، تهران: مرکز دانشگاهی.
  • رشیدزاده، فتح‌الله. (1383). ویژگی‌های فرماندهان آینده، همایش راهکارهای ارتقای کیفی دانشگاه‌های نیروهای مسلح.
  • رشیدزاده، فتح‌الله. (1390). منش و رفتار فرماندهی، ج 1، تهران: انتشارات دانشگاه افسری امام علی (علیه‌السلام).
  • رضایی، محسن؛ رشید، غلامعلی و پوردستان، احمدرضا. (1399). مؤلفه‌ها و ویژگی‌های فرماندهی و کنترل هوشمند در صحنه نبرد. فصلنامه علوم و فنون نظامی. 16(54).
  • روحانی، سید سعید. (1387). تاریخ اسلام در آثار شهید مطهری، ج 1، دفتر نشر معارف، چاپ پنجم.
  • سایت ویراک. (1402-10-22). استارتاپ‌های نظامی: نقش بی‌بدیل آن‌ها در نوآوری و تکنولوژی نظامی، قابل دسترس در: https: //viracc. ir/military-startups.
  • سبحانی، جعفر. (1380). فروغ ابدیت، جلد 1 و 2، چاپ هفدهم.
  • سخنرانی نوروزی مقام معظم رهبری (مدظله العالی) خطاب به ملت ایران، 03/۰۱/1399
  • سن تزو. (1389). آیین و قواعد رزم، مترجم محمدهادی مؤذن جامی، تهران: مؤسسه نشر شهر.
  • سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی. (1378). تفسیر فی ظلال القرآن، ترجمه مصطفی خرم دل،  ناشر:  احسان.
  • شاهقلیان، رضا. (1399)، مؤلفه‌های مدیریت نظامی و فرماندهی پیامبر اکرم، فصلنامه مدیریت و پژوهش‌های دفاعی. سال 19، ش 87: 170-145.
  • شرح حدیثی درباره سیره مردمی پیامبر اعظم در ابتدای جلسه درس خارج فقه، 03/۱۰/1398
  • شریف لاهیجی، محمدبن علی. (1390). تفسیر شریف لاهیجى، ج4، تهران: انتشارات علمی.
  • صفری، علی‌‌آقا. (1399). بررسی و نقد مکتب مدیریت اقتضایی از منظر قرآن، رساله دکتری گروه قرآن و علوم انسانی گرایش «مدیریت»، جامعه المصطفی العالمیه (مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، مدرسه عالی قرآن و علوم).
  • صمیمی، مهدی. (1397). کشف و احصاء عوامل مؤثر بر نوآوری در یگان‌های نظامی. فصلنامه آینده‌پژوهی مدیریت. 29 (115).
  • طباطبایی، محمدحسین. (1385). المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه ناصر مکارم شیرازی و دیگران. جلد 18، چاپ 7.
  • طبرسی، فضل بن حسن. (1359). تفسیر مجمع‌البیان، ترجمه احمد بهشتی تهران: فراهانی.
  • طرهانی، فرزاد (1395). سازوکارهای انتقال دانش در فرآیند نوآوری سازمان. انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • علیانسب، سید حسین. (1394). شیوه پیامبر اکرم (ص) در مدیریت روانی جامعه اسلامی، دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات اسلام و روان‌شناسی. 9 (78): 55-16.
  • فرقانی، جمشید و امکانی، مصطفی. (1381). دانش نظامی عمومی، تهران: انتشارت معاونت آموزش نزاجا.
  • فقهی، عبدالهادی و لزگی، علینقی. (1393). مؤلفه‌های بینشی و روشی مدیریت نظامی نهج البلاغه، بصیرت و تربیت اسلامی. 11(29): 20-1.
  • قرائتی، محسن. (1383). تفسیر نور، محسن قرائتی، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن،  چاپ یازدهم
  • قرآن کریم (در ترجمه‌‌های مختلف)
  • قوانین مربوط به ماه‌های حرام، دایره‎المعارف طهور، قابل دسترس در: https: //tahoor. com/FA/Article/.
  • کاشانی، فیض. (1379). تفسیر الصافی، ج 4، ناشر:  کتابخانه صدر.
  • کاشفی، حسین بن علی. (بی‌تا). تفسیر حسینى (مواهب علیه)، ترجمه شاه ولى‌الله محدث دهلوى، کتاب‌فروشی نور: سراوان.
  • کرباسی، منصور، منصوری، سعید، و قهرمانی نژادشایق، بهاءالدین. (1398). مطالعه تطبیقی رعایت اصول بنیادین حقوق بشردوستانه در سیره نظامی پیامبر اعظم (ص) و جهان معاصر (قرن بیست و یکم). مدیریت نظامی، 19(75 ): 141-167.
  • گلشن فومنی، محمدرسول (1379) جامعه‌شناسی سازمان‌ها، تهران: نشر دوران.
  • گیدنز، آنتونی. (1374). جامعه‌شناسی، نشر نی.
  • لزگی، علینقی و صافحیان، محمد و مجد جعفری، رسول. (1399). مولفه‌های آمادگی دفاعی فرماندهی و مدیریت نظامی در نهج البلاغه با تاکید بر سرمایه انسانی، فصلنامه مدیریت نظامی. 20 (79): 144-115.
  • متولی، عبدالله و بهرام‌نژاد، محسن. (1393). بازشناسی الگوهای جنگ روانی در نبردهای پیامبر اکرم (ص)، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌نامه تاریخ اسلام. 4 (13): 112-89.
  • مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه، تهران. : دارالکتب الاسلامیه.
  • مورهد و گریفین. (1379). رفتار سازمانی، ترجمه سید مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده، چاپ چهارم، تهران: انتشارات مروارید.
  • نهج‌البلاغه
  • نیک‌پور، امین، پوررشیدی، رستم، و نوبری آیدیشه، سمیه. (1393). تبیین مبانی رفتار سازمانی در سیره نبی اکرم (ص). مدیریت در دانشگاه اسلامی. 3(2): 199-22.