علوم و فنون نظامی

علوم و فنون نظامی

الگوپردازی دکترین نظامی‌ بر پایۀ آموزه‌های نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه مدیریت راهبردی نظامی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
2 دانشیار دانشکده مدیریت دانشگاه هوایی شهید ستاری، تهران، ایران.
چکیده
هدف: یکی از غنی‌ترین منابع شناخت دینی در حوزه دفاع نهج‌البلاغه است که حاوی تدابیر و رهنمودهای امام علی (ع) در این خصوص است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، استخراج، تلفیق محتوایی و الگوپردازی این آموزه‌ها در قالب دکترین نظامی انجام شده است.
روششناسی: این پژوهش در قالب پارادایم تفسیرگرایی و با رویکرد کیفی و با استفاده از راهبرد تحلیل مضمون انجام شده است. منابع اطلاعاتی آن شامل آموزه‌های نظامی نهج‌البلاغه است که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و با کمک ابزار شبکه مضامین تحلیل و گزارش شده‌اند.
یافته‌ها: آموزه‌های شناسایی‌شده در قالب مقوله‌های اصلی دهگانه‌ای تلفیق شده‌اند که عبارت‌اند از: شایستگی‌های اعتقادی، شایستگی‌های ارزشی، شایستگی‌های اخلاقی، قابلیت‌‌های شخصیتی، قابلیت‌‌های شناختی، قابلیت‌‌های هیجانی، آموزه‌‌های رفتار نظامی، آیین رزم، مأموریت ‎گرایی الهی و قرب و رضای الهی. ارتباط میان این مقوله‌ها نیز در قالب الگویی چندسطحی ارائه شده است.
نتیجه‌گیری: ماهیت انسان‌مدارانه، اخلاق‌گرایانه و ارزش‌محورانه سازمان‌های دفاعی در جوامع اسلامی وجه تمایز بارز آن‌ها به شمار می‌رود که بر دکترین نظامی آن‌ها در هر سه سطح تأثیرگذار است. الگوی ارائه‌شده در این پژوهش می‌تواند به شناخت بهتر مأموریت، اخلاق حرفه‌ای نظامی‌گری، شایستگی‌های موردنیاز نظامیان و سبک فرماندهی در سازمان‌های دفاعی جوامع اسلامی یاری رساند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Introducing a Model of Militarian Doctorine Based on Nahjolbalagha Teachings

نویسندگان English

Habibullah sayyari 1
Naser Asgari 2
1 Professor of the Military Strategic Management Department of the Higher National Defense University. Tehran. Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Management, Shahid Sattari University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: One of the richest sources of religious knowledge in the field of defense is Nahj al-Balagha, which contains the strategies and guidance of Imam Ali (A.S.) on this subject. This study aims to identify, extract, integrate the content, and model these teachings within the framework of a military doctrine.
Methodology: This research is conducted within the interpretivist paradigm, adopting a qualitative approach and utilizing thematic analysis. The data sources include the military teachings of Nahj al-Balagha, which were selected through purposeful sampling and analyzed using a network of themes as the primary tool.
Findings: The identified teachings were integrated into ten main categories, which include: belief competencies, value competencies, moral competencies, personality capabilities, cognitive capabilities, emotional capabilities, military behavior teachings, martial arts, divine mission orientation, and seeking proximity and divine satisfaction. The interconnections among these categories were also presented in the form of a multi-level model.
Conclusion: The human-centered, ethics-oriented, and value-driven nature of defense organizations in Islamic societies is a distinct feature that influences their military doctrine at all three levels. The model presented in this study can contribute to a better understanding of the mission, professional ethics of military service, required competencies for military personnel, and leadership styles in defense organizations within Islamic societies. 

کلیدواژه‌ها English

Nahjol-Balagha
Defensive Organizations
Doctorine
Military Doctorine
thematic Analysis
  • نهج‌البلاغه، سید رضی، ترجمه دشتی، محمد، (1390). قم: مشهور.
  • آشنا، مصطفی، عسگری، ناصر، مرادی صالح، علیرضا، و غفوری، داوود. (1392). نقش فرهنگ سازمانی در تسهیل اقدامات مدیریت دانش. مدیریت فناوری اطلاعات، 5(4)، 1-22.
  • احمدی کاشانی، ابوالفضل، (1391)، بایسته‌‌های اخلاقی فرماندهان عالی‌رتبه نظامی با فرودستان در نهج‌‌البلاغه، معرفت اخلاقی، 3(2)، 171-143.
  • اسکندری، مجتبی؛ محمدی، ابوالفضل؛ علی‌اکبری، حسن و سیف، بهمن، (1393)، سبک رهبری فرماندهان نظامی از دیدگاه امیرالمؤمنین (ع) در نهج‌البلاغه، مدیریت اسلامی، 22(1)، 40-9.
  • اصغر زاده، اصغر؛ ایجابی، ابراهیم، (1400)، توانمندسازی فرماندهان از دیدگاه آموزه‌‌های مدیریتی نهج‌البلاغه، فصلنامه مدیریت سرمایه انسانی دفاعی، 1(4): 156-139.
  • اکبرنژاد، ابوالقاسم و چشک، کریم. (1399). اولویت‌بندی مؤلفه‌های اثرگذار بر سیاست دفاعی- امنیتی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات دفاعی استراتژیک، 18 (80). 189-206.
  • پورشاسب، عبدالعلی. (1401). بررسی نقش قدرت فرهنگی- اجتماعی (به‌مثابه قدرت نرم) در تعیین دکترین نظامی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم. 12(4)، 206-183.
  • ثروتی، محسن (1391). راهنمای آموزشی تدوین دکترین.
  • تهامی، محمدرضا (1374). دکترین و سیاست دفاعی-امنیتی. تهران، دانشگاه علوم استراتژیک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
  • حلوائی‌ها، وحیدرضا. (1401). ویژگی‌های شخصیتی فرادستان و مدیریت چرخه‌های ادراکی ـ رفتاری عدالت در سازمان (مبتنی بر نهج‏البلاغه). مطالعات منابع انسانی. 12(3)، 114-98.
  • جعفری، رضا؛ زارعی، حبیب‌‌الله، (1400)، تحلیلی بر مؤلفه‌های معنویت و اخلاق در سیرۀ فرماندهی نظامی امام ‌علی (ع) در نهج‌البلاغه، فصلنامه مدیریت نظامی، 22 (1)، 136- 95.
  • دانش آشتیانی، محمدباقر. (1388). اصول و روش تدوین دکترین نظامی. پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 2(3)، 17-71.
  • دانش آشتیانی، محمدباقر و رستمی، علی. (1395). تحلیلی بر دکترین نظامی-دفاعی مقام معظم فرماندهی کل قوا در محیط ملی و بین‌الملل. علوم و فنون نظامی. (36)12، 27-5.
  • درو، دنیس، اسنو،‌دان ترجمه آقابالازاده، ع. ا. و لونی، م. (1389). دکترین نظامی. علوم و فنون نظامی. 7(19)، 125-115.
  • دلشادتهرانی، مصطفی، و جعفری، رضا، (1394)، واکاوی راهبرد نظامی در نهج‌البلاغه، سیاست دفاعی، 23(2)(پیاپی 90))، 109-140.
  • رئوفی‌نژاد، محمد (1391). نقش آموزه‌های اعتقادی و نظام اسلامی در دکترین عملیاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در هشت سال دفاع مقدس، تهران، انتشارات نیلوفران.
  • شاملو، رضا، (1401)، مبانی و اصول دفاعی اسلام از منظر نهج‌البلاغه، فصلنامه مدیریت و پژوهش‌های دفاعی، 21(96): 109-138.
  • عبدی، فریدون، (1390)، نگرشی بر اندیشه‌‌های فرماندهی مدیریت و رهبری نظامی امام علی (ع)، نشریه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، 10(1)، 138.
  • عسگری، ناصر؛ خیراندیش، مهدی؛ بارانی، صمد و لطفی جلال‌آبادی، مصطفی. (1397). ارائه الگوی فرهنگ تحول‌گرا در نیروهای مسلح ج. ا. ا بر مبنای بیانات فرماندهی معظم کل قوا (مدظله‌العالی). آینده‌پژوهی دفاعی. (9)3، 110-85.
  • فقهی زاده، عبدالهادی، لزگی، علی‌‌نقی، (1393)، مؤلفه‌های بینشی و روشی مدیریت نظامی در نهج‌البلاغه، فصلنامه بصیرت و تربیت اسلامی، س (11)، ش (29): 1-20.
  • قائدان، اصغر، (1380)، سیاست نظامی امام علی (ع)، تهران: انتشارات فروزان.
  • قربانعلی، مهدی و پورشاسب، عبدالعلی. (1400). اندیشه‌ها، آرا، نظرات و رهنمودهای ولایت‌فقیه (حضرت امام خمینی (رحمت ا... علیه) و حضرت امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)) در قالب محورهای راهبردی اداره امور در ارتش جمهوری اسلامی ایران. مطالعات دفاعی استراتژیک. 19 (83.) 5-26.
  • قریشی بنایی، علی‌اکبر، (1377)، مفردات نهج‌البلاغه، ج 2، مصحح: محمدحسن بکائی، تهران: موسسه فرهنگی نشر قبله.
  • کاظمی، علی‎اصغر، (1369). نقش قدرت در جامعه و روابط بینالملل. نشر قومس.
  • کلانتری، فتح‌الله، (1399). کاربست سازمان برای رزم و ساختار عملیاتی نزاجا بر اساس سطوح دکترین نظامی و جنگ‌های آینده. فصلنامه مدیریت نظامی. 20 (78)، 26-1.
  • مدرسی، یاسمن؛ سید نقوی، میرعلی؛ رودساز، حبیب و رئیسی وانانی، ایمان. (1402). طراحی چارچوب مفهومی برای مؤلفه‌های نرم تحول دیجیتال با استفاده از تحلیل مضمون. مطالعات منابع انسانی. 13(1)، 88-57.
  • مهاجرجیا، محسن، (1394)، اندیشه دفاعی اسلام، تهران: سازمان انتشارات فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • همت، حمید؛ شهرآیینی، سید اسماعیل؛ سپهری‌راد، ابوالفضل و ریاضی، وحید. (1401). دکترین پدافند غیرعامل با رویکرد پدافند هوایی (اصول و الزامات اساسی). آینده‌پژوهی دفاعی. (27)7. 149-176.
  • خرازیان، پیمان و محمدی، اردشیر. (1397). نقش پدافند هوایی در استحکام قدرت ملی نظام جمهوری اسلامی ایران. مطالعات دفاعی استراتژیک، (73) 16، 86-63.
  • Hoiback, H. (2013). Understanding military doctrine: A multidisciplinary approach. Routledge.
  • Hoskins, B. D. (2007). Religion and other cultural variables in modern operational environments (p. 0067). US Army Command and General Staff College.
  • Hunter, C., & Smith, L. (2010). Military leadership and education & religion’s role in the US military mission. Defense Equal Opportunity Management Institute Research Directorate, 2–18.
  • Kiger, M. E., & Varpio, L. (2020). Thematic analysis of qualitative data: AMEE Guide No. 131. Medical Teacher, 42(8), 846–854. https://doi.org/10.1080/0142159X.2020.1755030
  • Kretchik, W. E. (2021). S. Army doctrine: From the American Revolution to the War on Terror. University Press of Kansas.
  • Lall, M., Datta, K., Iyengar, M. A., Shakya, A., & Kanitkar, M. (2021). M3: The military medicine module: A focused competency-based program. Medical Journal Armed Forces India, 77, S99–S106.
  • Nethery, N. R. (2015). Evolution of United States military landmine doctrine and employment.
  • Posen, B. R. (2016). Foreword: Military doctrine and the management of uncertainty. Journal of Strategic Studies, 39(2), 159–173.
  • Zhao, L., Zhao, L., & Chen, B. F. (2017). The interrelationship between defense spending, public expenditures, and economic growth: Evidence from China. Defence and Peace Economics, 28(6), 703–718.